Strona główna
Oleje i tłuszcze
Czy olej rzepakowy jest zdrowy? Właściwości i zastosowanie

Czy olej rzepakowy jest zdrowy? Właściwości i zastosowanie

Butelka oleju rzepakowego

Tak, olej rzepakowy jest zdrowym tłuszczem roślinnym, szczególnie gdy zastępuje masło, smalec lub inne źródła dużej ilości kwasów nasyconych. Dostarcza kwasu oleinowego, niezbędnych kwasów omega-6 i omega-3, witaminy E oraz fitosteroli. Olej rafinowany nadaje się do krótkiego smażenia, a tłoczony na zimno najlepiej stosować bez podgrzewania.

Skąd wzięły się kontrowersje wokół oleju rzepakowego?

Obawy dotyczące tego tłuszczu mają źródło w dawnych odmianach rzepaku, które zawierały znacznie więcej kwasu erukowego. Przy wysokim spożyciu wiązano go z niekorzystnym wpływem na serce. W drugiej połowie XX wieku wyhodowano odmiany „00”, nazywane podwójnie ulepszonymi. Zawierają one bardzo mało kwasu erukowego, zwykle poniżej 1% w oleju.

Współczesny olej rzepakowy dostępny w Polsce pochodzi przede wszystkim z odmian niskoerukowych. Ich uzyskanie było efektem tradycyjnej hodowli, a nie modyfikacji genetycznej. Dlatego twierdzenie, że każdy olej rzepakowy zawiera szkodliwe ilości kwasu erukowego albo że polski produkt jest z definicji GMO, nie opisuje obecnej sytuacji na rynku.

Co zawiera olej rzepakowy?

Olej rzepakowy dostarcza około 900 kcal w 100 g, więc jego ilość w diecie nadal ma znaczenie. O jego wartości decyduje jednak przede wszystkim profil tłuszczów. Duża część to kwasy jednonienasycone, zwłaszcza kwas oleinowy, a udział kwasów nasyconych jest niski. Olej zawiera też kwas linolowy omega-6 i kwas alfa-linolenowy ALA z rodziny omega-3.

W przypadku oleju rzepakowego często wskazuje się na stosunek omega-6 do omega-3 wynoszący około 2:1. Jest to korzystna proporcja, ponieważ oba rodzaje kwasów tłuszczowych korzystają z częściowo tych samych szlaków przemian w organizmie. W praktyce ważniejsza od samej liczby jest cała dieta, w której olej rzepakowy zastępuje tłuszcze nasycone, a nie tylko zwiększa całkowitą kaloryczność jadłospisu.

Składnik w 100 g Olej rafinowany Olej tłoczony na zimno
Kwasy jednonienasycone 62,97 g 61,02 g
Kwasy wielonienasycone 25,84 g 28,76 g
Kwas alfa-linolenowy omega-3 8,07 g 9,91 g
Kwas linolowy omega-6 17,70 g 18,69 g
Kwasy nasycone 6,67 g 5,59 g
Witamina E 26,73 mg 29,05 mg

Wartości są zbliżone, choć olej tłoczony na zimno zwykle zachowuje więcej naturalnych składników towarzyszących, takich jak tokoferole, fitosterole, polifenole i barwniki. Rafinacja częściowo je ogranicza, ale usuwa także niepożądane związki i nadaje olejowi neutralny smak oraz większą stabilność podczas ogrzewania.

Olej rafinowany czy tłoczony na zimno?

Rafinacja obejmuje procesy oczyszczania, które usuwają zanieczyszczenia technologiczne i środowiskowe, niepożądany zapach oraz część substancji odpowiedzialnych za intensywną barwę. Nie oznacza to, że olej rafinowany jest bezwartościowy. Jego profil głównych kwasów tłuszczowych pozostaje korzystny, a mniejsza ilość składników bioaktywnych jest równoważona większą stabilnością termiczną.

Olej tłoczony na zimno ma wyraźniejszy smak i aromat. Najlepiej używać go do sałatek, surówek, dressingów i dań podawanych na zimno. Nie należy traktować go jako uniwersalnego zamiennika oleju rafinowanego do smażenia, ponieważ naturalne składniki oraz większa wrażliwość na temperaturę sprzyjają szybszym zmianom oksydacyjnym.

Rodzaj oleju Kiedy go wybrać? Najlepsze zastosowanie
Rafinowany Gdy potrzebna jest większa odporność na ciepło Krótkie smażenie, pieczenie, gotowanie
Tłoczony na zimno Gdy liczy się smak i zachowanie składników bioaktywnych Sałatki, surówki, dressingi, dania na zimno
Oba rodzaje Gdy olej ma być źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych Codzienne posiłki, w ilości dopasowanej do potrzeb energetycznych

Podczas smażenia najlepiej używać świeżej porcji oleju rafinowanego, nie dopuszczać do jego dymienia i nie wykorzystywać tej samej porcji wielokrotnie. Samo smażenie powinno pozostać umiarkowanym sposobem obróbki żywności.

Jak olej rzepakowy wpływa na serce i cholesterol?

Zastąpienie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi pomaga utrzymać korzystniejszy profil lipidowy. W tym kontekście olej rzepakowy może przyczyniać się do obniżenia stężenia cholesterolu LDL, zwłaszcza gdy zastępuje masło, smalec lub tłuszcze o dużej zawartości kwasów nasyconych. Nie należy jednak przedstawiać go jako leku ani oczekiwać, że samodzielnie skoryguje nieprawidłowy lipidogram.

Najważniejsze korzyści wynikają z połączenia kilku cech jego składu:

  • Nienasycone kwasy tłuszczowe wspierają korzystniejszy profil cholesterolu, gdy zastępują kwasy nasycone.
  • Kwas alfa-linolenowy ALA dostarcza roślinnego źródła omega-3, choć jego przemiana do EPA i DHA w organizmie jest ograniczona.
  • Fitosterole mogą ograniczać wchłanianie cholesterolu w jelitach, choć ich ilość w zwykłej porcji oleju nie zastępuje leczenia.
  • Tokoferole, czyli formy witaminy E, pomagają chronić tłuszcz przed utlenianiem i pełnią funkcję antyoksydacyjną.

Olej rzepakowy nie jest sam w sobie środkiem przeciwzapalnym ani terapią miażdżycy. Korzystny wpływ na układ krążenia zależy od całego sposobu żywienia, masy ciała, aktywności fizycznej i innych czynników ryzyka.

Jak przechowywać olej rzepakowy?

Światło, tlen i wysoka temperatura przyspieszają utlenianie tłuszczu. Po otwarciu butelkę należy szczelnie zamykać i przechowywać w chłodnej, zaciemnionej szafce, z dala od kuchenki. Ciemne opakowanie ogranicza dostęp światła. Olej tłoczony na zimno wymaga szczególnej dbałości, ponieważ jest mniej trwały sensorycznie.

O jakości oleju mogą świadczyć nieprzyjemny zapach, gorzki posmak lub wyraźna zmiana aromatu. W takich sytuacjach nie należy używać go do gotowania.

Najczęstsze pytania o olej rzepakowy

Czy można pić olej rzepakowy na czczo?

Można go spożywać, ale nie ma mocnych podstaw, by uznawać picie oleju na czczo za lepsze niż dodanie go do posiłku. To skoncentrowane źródło energii, a większa ilość może powodować dyskomfort jelitowy. Korzystniej używać go jako części normalnej, zbilansowanej diety.

Czy olej rzepakowy jest bezpieczny dla alergików?

Sam olej rzepakowy nie zawiera glutenu ani laktozy. Osoby z alergią na rzepak powinny jednak skonsultować jego stosowanie z lekarzem. Przy silnych alergiach znaczenie może mieć także ryzyko zanieczyszczenia krzyżowego w zakładzie produkcyjnym.

Czy olej rzepakowy jest GMO?

Odmiany rzepaku wykorzystywane powszechnie w Polsce nie są odmianami GMO. Przy produktach importowanych spoza Unii Europejskiej można sprawdzić oznaczenie i certyfikat non-GMO na etykiecie.

Najprostsza zasada jest taka: wybierz olej tłoczony na zimno do dań podawanych na zimno, a rafinowany do krótkiego smażenia. W obu przypadkach używaj go zamiast części tłuszczów nasyconych, a nie bez ograniczeń.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej ani indywidualnej konsultacji dietetycznej. Osoby z zaburzeniami lipidowymi, chorobami metabolicznymi lub innymi schorzeniami powinny ustalać dietę ze specjalistą.

Redakcja naturalnemetody.pl

Naturalnemetody.pl to leksykon naturalnych produktów w zdrowej diecie. Opisujemy zioła i herbaty, przyprawy, owoce i warzywa, superfoods, nasiona i orzechy, zboża i mąki, oleje i tłuszcze, cukier i słodziki, produkty pszczele oraz nabiał i fermenty. W osobnym dziale piszemy o diecie i naturalnych metodach odchudzania.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?