Olej kokosowy nie jest uznawany za produkt prozdrowotny w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych. Zawiera około 91,9% nasyconych kwasów tłuszczowych, które podnoszą stężenie cholesterolu LDL. Można używać go okazjonalnie, ale nie powinien zastępować oliwy z oliwek ani oleju rzepakowego jako głównego tłuszczu w diecie.
Co zawiera olej kokosowy i jak wpływa na serce?
Najważniejszy problem stanowi bardzo wysoka zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych. W oleju kokosowym około 47% stanowi kwas laurynowy, a około 26,5% kwas mirystynowy. Dla porównania, kwasy jednonienasycone stanowią około 6,4%, a wielonienasycone około 1,5%.
Nasycone kwasy tłuszczowe zwiększają stężenie cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL-C. Podwyższony LDL-C wiąże się z większym ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Olej kokosowy może przy tym podnosić także HDL-C, czyli tak zwany dobry cholesterol, ale wyższy HDL nie równoważy niekorzystnego wpływu na LDL. Ocena samego jednego parametru prowadzi więc do zbyt optymistycznych wniosków.
W badaniach porównujących różne tłuszcze działanie oleju kokosowego na profil lipidowy było zbliżone do działania masła. Zastąpienie go olejem zawierającym więcej kwasów nienasyconych, na przykład rzepakowym, zwykle lepiej wpływa na LDL-C.
| Tłuszcz | Wpływ na LDL | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Olej kokosowy | Może zwiększać LDL-C ze względu na dużą zawartość kwasów nasyconych | Okazjonalne smażenie lub dodatek smakowy |
| Masło | Podobnie jak olej kokosowy może niekorzystnie wpływać na profil lipidowy | Dodatek do potraw i pieczenie w niewielkich ilościach |
| Olej rzepakowy | Zawiera więcej kwasów nienasyconych i jest korzystniejszym zamiennikiem tłuszczów nasyconych | Smażenie, gotowanie i stosowanie na zimno |
Czy olej kokosowy jest źródłem MCT?
Popularność oleju kokosowego częściowo wynika z przypisywania mu właściwości oleju MCT. Triglicerydy średniołańcuchowe rzeczywiście są szybko metabolizowane, ale zwykły olej kokosowy nie jest tym samym co skoncentrowany, frakcjonowany olej MCT stosowany w suplementach. Zawiera różne kwasy tłuszczowe, a większość jego składu stanowią nasycone kwasy tłuszczowe. Nie można więc przenosić wyników badań nad olejem MCT na zwykły olej kokosowy.
Dlaczego mieszkańcy wysp azjatyckich jedzą kokosy i są zdrowi?
Przykład mieszkańców wysp Pukapuka i Tokelau bywa używany jako argument za prozdrowotnym działaniem kokosa. Taka interpretacja pomija jednak całość ich sposobu żywienia. Tradycyjna dieta tych populacji zawierała dużo błonnika, warzyw, owoców i ryb, a mało cukru oraz wysoko przetworzonej żywności. Kokos był jednym z elementów jadłospisu, a nie jego jedynym składnikiem.
W badaniach mieszkańców Pukapuka i Tokelau średnie stężenie cholesterolu całkowitego wynosiło odpowiednio 4,5 i 4,6 mmol/l. Z kolei u osób, które wyemigrowały z Tokelau do Nowej Zelandii i zmieniły dietę oraz styl życia, stężenie cholesterolu całkowitego i LDL-C było o 0,4 mmol/l wyższe, a HDL-C o 0,06 mmol/l niższe niż u osób pozostających na wyspie. Ten kontrast wskazuje na znaczenie całego modelu żywienia i aktywności, a nie ochronne działanie samego oleju kokosowego.
Podobne wnioski płyną z obserwacji Samoańczyków. Osoby mieszkające w Stanach Zjednoczonych, które przyjęły zachodni sposób odżywiania, częściej miały otyłość, cukrzycę, nadciśnienie i dyslipidemię niż mieszkańcy Samoa Zachodniego. Nie oznacza to, że kokos jest szkodliwy w każdej ilości. Pokazuje jednak, że pojedynczy produkt nie decyduje o zdrowiu populacji.
Jak rozsądnie używać oleju kokosowego w kuchni?
Olej kokosowy ma zaletę kulinarną, której nie należy mylić z korzyścią zdrowotną. Jest stosunkowo stabilny podczas podgrzewania, a olej rafinowany ma wyższy punkt dymienia niż tłoczony na zimno. Nie zmienia to jednak jego profilu tłuszczowego.
Jeśli chcesz włączyć go do jadłospisu, pomocne są następujące zasady:
- Olej rafinowany lepiej sprawdza się przy smażeniu i pieczeniu w wyższej temperaturze, ponieważ ma neutralniejszy smak i wyższy punkt dymienia.
- Olej tłoczony na zimno możesz stosować sporadycznie jako dodatek smakowy do potraw, w których zależy Ci na aromacie kokosa.
- Nie traktuj go jako głównego tłuszczu w codziennej diecie, szczególnie jeśli jadłospis już zawiera masło, tłuste mięso, sery lub produkty cukiernicze.
- Na co dzień wybieraj tłuszcze nienasycone, przede wszystkim olej rzepakowy i oliwę z oliwek, które lepiej pasują do zaleceń profilaktyki sercowo-naczyniowej.
Wysoki punkt dymienia mówi o przydatności oleju do obróbki termicznej, ale nie świadczy o tym, że olej korzystnie wpływa na cholesterol ani że jest lepszy dla serca.
Wytyczne kardiologiczne zalecają ograniczanie kwasów tłuszczowych nasyconych i zastępowanie ich kwasami jedno- oraz wielonienasyconymi. W polskich badaniach WOBASZ II spożycie tłuszczów nasyconych przekraczało 13% energii diety, dlatego dodawanie kolejnego ich źródła zwykle nie odpowiada potrzebom profilaktyki.
Jaki jest wniosek?
Olej kokosowy to tłuszcz, a nie lekarstwo ani „superfood”. W małej ilości może pojawić się w zbilansowanej diecie, lecz jego profil lipidowy jest bliższy masłu niż olejom roślinnym bogatym w kwasy nienasycone. Dla zdrowia serca lepszym codziennym wyborem pozostają oliwa z oliwek i olej rzepakowy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady lekarskiej ani dietetycznej. W przypadku podwyższonego cholesterolu lub chorób sercowo-naczyniowych sposób żywienia warto omówić ze specjalistą.