Strona główna
Zboża i mąki
Czy mąka orkiszowa jest zdrowsza od pszennej?

Czy mąka orkiszowa jest zdrowsza od pszennej?

Mąka orkiszowa w misce

Tak, ale różnica nie jest tak duża, jak sugerują hasła o „zdrowym orkiszu”. Orkisz, czyli Triticum spelta, jest odmianą pszenicy i zawiera gluten. O wartości odżywczej mąki decyduje przede wszystkim to, czy jest pełnoziarnista, czy oczyszczona. Pełnoziarnista mąka orkiszowa może dostarczać nieco więcej białka, błonnika i składników mineralnych niż podobna mąka pszenna, jednak jasna mąka orkiszowa nie musi być wyraźnie lepsza od jasnej pszennej.

Orkisz a pszenica – co naprawdę je różni?

Orkisz należy do tego samego rodzaju zbóż co pszenica zwyczajna. Nie jest więc bezglutenową alternatywą dla mąki pszennej. Osoby z celiakią powinny wykluczyć oba rodzaje mąki, a przy nadwrażliwości na pszenicę orkisz również może powodować dolegliwości.

Różnice żywieniowe między tymi zbożami istnieją, ale zwykle są umiarkowane. Orkisz bywa nieco bogatszy w białko i niektóre minerały, natomiast większą zmianę w codziennej diecie daje wybór mąki pełnoziarnistej zamiast białej. Podczas przemiału usuwa się część okrywy ziarna i zarodka, czyli elementów zawierających dużo błonnika, magnezu oraz żelaza.

Wartość odżywcza mąki orkiszowej i pszennej

Poniższe zestawienie pokazuje typową zależność dla mąk pełnoziarnistych. Dokładne wartości mogą się zmieniać w zależności od odmiany zboża, warunków uprawy i sposobu przemiału, dlatego nie należy traktować ich jako stałych dla każdej marki.

Składnik Pszenica pełnoziarnista Orkisz pełnoziarnisty
Białko około 13 g/100 g około 14–15 g/100 g
Błonnik około 10–12 g/100 g około 9–11 g/100 g
Magnez około 130–140 mg/100 g około 130–140 mg/100 g
Żelazo około 3–4 mg/100 g około 3–4 mg/100 g

W praktyce nie ma jednej uniwersalnej wartości dla każdej mąki. Dane dotyczące błonnika i minerałów mogą się częściowo pokrywać, a przewaga orkiszu nie zawsze występuje w każdym produkcie. Znacznie bardziej przewidywalna jest różnica między mąką pełnoziarnistą a jasną. Ta pierwsza zachowuje większą część ziarna, przez co zwykle dostarcza więcej błonnika, witamin z grupy B i składników mineralnych.

Sam nieco wyższy poziom białka nie czyni mąki orkiszowej automatycznie zdrowszą. Liczy się cały jadłospis, ilość błonnika w diecie oraz to, w jakiej formie mąka jest spożywana. Bułka z jasnej mąki orkiszowej nadal pozostaje produktem z oczyszczonego ziarna.

Kiedy wybrać orkisz, a kiedy pszenicę?

Orkisz i pszenica różnią się także właściwościami technologicznymi. Ciasto orkiszowe często jest delikatniejsze i mniej odporne na długie wyrabianie. Wypieki mogą mieć bardziej wyrazisty, lekko orzechowy smak, ale ich struktura zależy od typu mąki, ilości płynu oraz receptury. Niektóre osoby dobrze tolerują orkisz, choć nie oznacza to, że jest on bezpieczny przy celiakii ani że każdemu będzie łatwiej strawny.

Orkisz może pasować do tych zastosowań:

  • Pełnoziarnisty chleb – gdy zależy Ci na większej ilości błonnika i charakterystycznym smaku.
  • Domowe pieczywo – jeśli lubisz bardziej wyrazistą strukturę i aromat niż w wypiekach z jasnej mąki.
  • Urozmaicenie jadłospisu – jako zamienny rodzaj zboża, bez przypisywania mu właściwości leczniczych.
  • Wypieki o zwartej strukturze – gdy puszystość nie jest najważniejszym celem.

Mąka pszenna może być lepszym wyborem w następujących sytuacjach:

  • Lekkie ciasta i biszkopty – jasna mąka pszenna ułatwia uzyskanie delikatnej, puszystej struktury.
  • Wypieki wymagające mocnej siatki glutenowej – ciasto pszenne często lepiej znosi wyrabianie i wyrastanie.
  • Przepisy o dokładnie określonej konsystencji – mąka pszenna daje bardziej przewidywalny rezultat w wielu klasycznych recepturach.
  • Łączenie z mąką pełnoziarnistą – może poprawić puszystość chleba lub ciasta, gdy część mąki pełnoziarnistej obciąża strukturę.

Czy orkisz jest bezglutenowy?

Nie. Orkisz zawiera gluten, ponieważ jest odmianą pszenicy. Nie powinien być stosowany jako zamiennik produktów bezglutenowych przez osoby z celiakią. Także przy podejrzeniu alergii lub nadwrażliwości na pszenicę wybór orkiszu wymaga ostrożności i nie powinien opierać się wyłącznie na przekonaniu, że jest „lżejszy”.

Najrozsądniejszy wybór zależy od celu. Jeżeli priorytetem jest większa ilość błonnika i składników mineralnych, wybierz mąkę pełnoziarnistą, niezależnie od tego, czy pochodzi z orkiszu, czy z pszenicy. Jeżeli liczy się puszystość i konkretna struktura wypieku, praktyczniejsza może być jasna mąka pszenna. Orkisz jest wartościowym urozmaiceniem diety, ale nie należy traktować go jako cudownie zdrowszej odmiany pszenicy.

Redakcja naturalnemetody.pl

Naturalnemetody.pl to leksykon naturalnych produktów w zdrowej diecie. Opisujemy zioła i herbaty, przyprawy, owoce i warzywa, superfoods, nasiona i orzechy, zboża i mąki, oleje i tłuszcze, cukier i słodziki, produkty pszczele oraz nabiał i fermenty. W osobnym dziale piszemy o diecie i naturalnych metodach odchudzania.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?