Strona główna
Cukier i słodziki
Czy stewia jest zdrowa? Właściwości i wpływ na organizm

Czy stewia jest zdrowa? Właściwości i wpływ na organizm

Liście stewii

Tak, oczyszczone glikozydy stewiolowe oznaczane jako E 960 są uznawane za bezpieczne, jeśli spożywa się je w granicach ADI, czyli 4 mg na kilogram masy ciała dziennie w przeliczeniu na stewiol. Stewia może ograniczyć ilość cukru i kalorii, ale nie leczy cukrzycy ani otyłości. Trzeba też sprawdzać etykietę, ponieważ „słodzik ze stewią” często składa się głównie z erytrytolu.

Czym właściwie jest stewia?

Stewia to potoczna nazwa rośliny Stevia rebaudiana oraz słodkich związków pozyskiwanych z jej liści. Za intensywnie słodki smak odpowiadają glikozydy stewiolowe, między innymi stewiozyd i rebaudiozyd A. Oczyszczone glikozydy są około 200–300 razy słodsze od cukru, dlatego do słodzenia używa się ich w bardzo małych ilościach.

Na rynku nie zawsze kupujesz jednak „czystą stewię”. W Unii Europejskiej dodatki oznaczane jako E 960 obejmują glikozydy pozyskiwane z liści, a także związki otrzymywane z wykorzystaniem fermentacji lub procesów enzymatycznych. Na etykiecie mogą pojawić się oznaczenia E 960a–d. Wszystkie podlegają temu samemu limitowi ADI, ponieważ w organizmie są przekształcane do stewiolu.

Liść stewii, suszony zielony proszek i oczyszczony ekstrakt nie są tym samym produktem. Liść ma bardziej zmienny skład i roślinny, czasem gorzkawy posmak. W UE dopuszczenie niezagęszczonego naparu z liści dotyczy określonych zastosowań, przede wszystkim herbat, naparów i napojów na ich bazie. Nie oznacza to, że każdy produkt zawierający sproszkowany liść ma taki sam status jak standaryzowane glikozydy E 960.

Czy stewia jest bezpieczna i czy może powodować raka?

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ocenił glikozydy stewiolowe zgodne ze specyfikacją i nie stwierdził ich działania rakotwórczego ani genotoksycznego. Późniejsze oceny nowych rodzajów glikozydów nie zmieniły podstawowego limitu bezpieczeństwa. Nie ma więc podstaw, aby utożsamiać stewię z substancją rakotwórczą.

Wątpliwości bywają skutkiem pomylenia jej z aspartamem. W 2023 roku IARC zaklasyfikowała aspartam, oznaczany jako E 951, do grupy 2B, czyli substancji możliwie rakotwórczych dla ludzi przy ograniczonych dowodach. Ta klasyfikacja dotyczy aspartamu, nie glikozydów stewiolowych. Opisuje siłę dowodów dotyczących zagrożenia, a nie konkretne ryzyko wynikające ze zwykłej porcji produktu.

Najważniejsze informacje dotyczące bezpieczeństwa stewii są następujące:

  • EFSA nie stwierdziła rakotwórczości ani genotoksyczności glikozydów stewiolowych zgodnych ze specyfikacją.
  • ADI oznacza ilość, którą można spożywać codziennie przez całe życie bez istotnego ryzyka, przy założeniach oceny bezpieczeństwa.
  • Limit 4 mg/kg masy ciała dotyczy stewiolu, a nie masy całego produktu ze sklepu.
  • Ryzyko dolegliwości po słodziku może wynikać z nośnika, na przykład erytrytolu, a nie z samej stewii.

Co oznacza ADI dla stewii?

ADI, czyli dopuszczalne dzienne spożycie, wynosi dla glikozydów stewiolowych 4 mg na kilogram masy ciała na dobę w przeliczeniu na stewiol. To nie jest zalecana porcja ani cel żywieniowy, lecz poziom uznany za bezpieczny przy codziennym, długotrwałym spożyciu.

Dla osoby ważącej 70 kg limit wynosi 280 mg stewiolu dziennie, a dla dziecka o masie 20 kg – 80 mg. Przeliczenie na konkretny proszek, tabletki lub krople wymaga sprawdzenia zawartości glikozydów na etykiecie. W mieszankach stołowych ilość erytrytolu może być znacznie większa niż ilość samej substancji słodzącej.

EFSA w 2024 roku nie zgodziła się na podniesienie ADI do 6 lub 16 mg/kg. W ostrożnych szacunkach małe dzieci mogłyby przy rozszerzeniu zastosowań przekroczyć obecny limit, dlatego ich dieta wymaga większej uwagi. Nie oznacza to, że pojedyncze użycie produktu jest niebezpieczne, lecz pokazuje, dlaczego nie należy traktować słodzików jako nieograniczonego składnika codziennego jadłospisu.

Stewia, erytrytol czy ksylitol – czym się różnią?

Stewia jest słodzikiem intensywnym, natomiast erytrytol i ksylitol należą do polioli. Glikozydy stewiolowe zapewniają słodycz w miligramach, a poliole są używane w gramach i nadają produktom objętość. Dlatego wiele produktów „ze stewią” zawiera jej niewiele, a głównym składnikiem jest erytrytol.

Cecha Stewia E 960 Erytrytol Ksylitol
Kaloryczność Praktycznie 0 kcal, stosowany w bardzo małych ilościach 0 kcal na gram według zasad etykietowania 2,4 kcal na gram
ADI 4 mg/kg masy ciała jako stewiol 0,5 g/kg masy ciała JECFA nie ustaliła liczbowego ADI
Wpływ na glikemię Nie powoduje typowego wzrostu glukozy jak cukier Zwykle niewielki Mniejszy niż po cukrze, ale niezerowy wpływ kaloryczny
Tolerancja jelitowa Do ADI nie opisano typowego działania przeczyszczającego Większe ilości mogą powodować biegunkę Większe ilości mogą powodować biegunkę
Ważna uwaga Gorzki lub lukrecjowy posmak, brak objętości cukru Częsty nośnik w produktach ze stewią Jest groźny dla psów

Erytrytol ma ADI ustalone na poziomie 0,5 g/kg masy ciała ze względu na ryzyko biegunki. Dla osoby ważącej 70 kg daje to 35 g, a dla dziecka o masie 20 kg – 10 g. Żywność zawierająca ponad 10% dodanych polioli powinna mieć ostrzeżenie o możliwym działaniu przeczyszczającym.

Badania obserwacyjne łączyły wysokie stężenia erytrytolu lub ksylitolu we krwi z częstszymi zdarzeniami sercowo-naczyniowymi. Nie dowodzą one jednak, że to słodziki bezpośrednio wywołały te zdarzenia. Uczestnicy mogli różnić się dietą, stanem zdrowia i innymi czynnikami ryzyka. Nie należy na tej podstawie wyciągać wniosku, że okazjonalna porcja produktu powoduje choroby serca.

Ksylitol jest szczególnie niebezpieczny dla psów. Może u nich wywołać gwałtowny wyrzut insuliny i spadek glukozy, nawet w ciągu 10–60 minut. Jeśli pies zje produkt z ksylitolem, potrzebuje natychmiastowej pomocy weterynaryjnej. Słodzik trzeba przechowywać poza jego zasięgiem.

Stewia a cukrzyca, glikemia i odchudzanie

Zastąpienie cukru glikozydami stewiolowymi może zmniejszyć poposiłkowy wzrost glukozy, ponieważ sama stewia nie dostarcza porównywalnej ilości cukrów. Dotyczy to jednak sytuacji, w której słodzik rzeczywiście zastępuje cukier. Produkt nadal zawierający dużo mąki, skrobi lub cukru może podnosić glikemię niezależnie od nazwy na opakowaniu.

W metaanalizie z 2024 roku obejmującej 26 badań i 1439 osób odnotowano niewielkie obniżenie glukozy, ale pewność dowodów była niska. Nie wykazano istotnego wpływu na insulinę ani hemoglobinę glikowaną. Stewia może być więc narzędziem do ograniczenia cukru, ale nie leczy cukrzycy ani insulinooporności i nie zastępuje leków ani zaleceń lekarza.

WHO w 2023 roku wydała warunkowe zalecenie, aby nie stosować słodzików niecukrowych, w tym stewii, jako głównej metody kontroli masy ciała. W przeglądzie badań nie wykazano trwałej korzyści dla redukcji tkanki tłuszczowej. To stanowisko nie jest oceną toksyczności stewii i nie unieważnia limitu ADI. Oznacza raczej, że sam słodki smak nie zastąpi zmiany całego sposobu odżywiania.

Jak wybrać produkt ze stewią?

Przed zakupem sprawdź nie tylko nazwę produktu, lecz także jego skład. Najważniejsze informacje znajdziesz w kilku krokach:

  1. Sprawdź pierwszy składnik – jeśli na początku znajduje się erytrytol, produkt jest przede wszystkim poliolem, a nie skoncentrowaną stewią.
  2. Poszukaj oznaczenia E 960 – litera przy numerze wskazuje rodzaj zastosowanych glikozydów.
  3. Porównaj formę produktu – płyn i tabletki mogą zawierać znacznie więcej glikozydów w małej porcji, a proszek często wymaga nośnika zwiększającego objętość.
  4. Sprawdź przelicznik na cukier – czystej stewii nie stosuje się w proporcji 1:1, a różne mieszanki mają różną siłę słodzącą.
  5. Uwzględnij tolerancję jelit – przy wzdęciach lub biegunce zmniejsz porcję produktu zawierającego erytrytol, ksylitol, inulinę albo inne składniki fermentujące.

Wskazówka: do kawy, herbaty i napojów wygodna może być stewia w płynie lub tabletkach, ponieważ wymaga małej ilości. Do wypieków erytrytol zapewnia objętość, której same glikozydy stewiolowe nie dają, ale większa porcja może obciążać jelita.

W ciąży i podczas karmienia piersią dane dotyczące całych liści, naparów i niestandaryzowanych ekstraktów są ograniczone. W takiej sytuacji najlepiej wybierać produkty o jasno określonym składzie i stosować je umiarkowanie, a w razie wątpliwości zapytać lekarza. U dzieci łatwiej przekroczyć limit w przeliczeniu na kilogram masy ciała, dlatego korzystniejsze jest stopniowe przyzwyczajanie do mniej słodkiego smaku niż stałe zastępowanie cukru słodzikiem.

Najprostszy wniosek brzmi: stewia może być bezpiecznym zamiennikiem cukru, ale liczy się forma produktu i ilość. Oczyszczone glikozydy E 960 mają korzystnie oceniony profil bezpieczeństwa, natomiast mieszanka ze stewią może działać na organizm głównie tak, jak jej nośnik, na przykład erytrytol.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. W przypadku cukrzycy, ciąży, chorób przewlekłych lub niepokojących objawów skonsultuj wybór produktu ze specjalistą.

Redakcja naturalnemetody.pl

Naturalnemetody.pl to leksykon naturalnych produktów w zdrowej diecie. Opisujemy zioła i herbaty, przyprawy, owoce i warzywa, superfoods, nasiona i orzechy, zboża i mąki, oleje i tłuszcze, cukier i słodziki, produkty pszczele oraz nabiał i fermenty. W osobnym dziale piszemy o diecie i naturalnych metodach odchudzania.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?